ARSA VE ARAZİDEN TEL GEÇİRİLMESİ, İRTİFAK KAMULAŞTIRMASI

ARSA VE ARAZİDEN TEL GEÇİRİLMESİ, İRTİFAK KAMULAŞTIRMASI

    Anayasa'da mülkiyet hakkı "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." şeklinde düzenlenmiştir. Türk Medeni Kanunu’nda mülkiyet hakkı Eşya Hukuku kitabında 683’üncü maddesinde “Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.” şeklinde tanımlanmıştır. 

     İrtifak hakkı, hak lehtarına konusu olan eşyadan kullanma ve/veya yararlanma yetkisi sağlayan ayni bir haktır. İrtifak hakkı ayni hak olmasına rağmen hak sahibinin yetkileri konusunda egemenliği sınırlıdır. Hak lehtarının sınırlı egemenliği olmakla birlikte, bu hak herkese karşı ileri sürülebilir.

     2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 3’e göre, “İdareler, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; (…) kamulaştırma yapabilirler”. Bu hükme göre, idare lehine idari işlem uygulanarak yeni bir irtifak kurulması söz konusu değildir. Bir taşınmaz üzerindeki mevcut bir irtifak hakkının kamulaştırılarak, idarenin bir irtifak hakkına sahip olması durumu vardır.

     2942 sayılı kanunda irtifak hakkı kurulmasına ilişkin madde 4, “Taşınmaz malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir”  şeklindedir.

     Elektrik direği, yüksek gerilim hattı ve enerji nakik hattı geçen arazide elektrik hattının geçtiği bölgenin üst hakkı idare lehine kamulaştırılarak irtifak hakkı kurulur.

     Kamulaştırma yapılacak olan taşınmazın değerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu aşamaya "kıymet takdiri" de denilmektedir. Kıymet takdirinin sağlanması için bir Kıymet Takdiri Komisyonu oluşturulur. Kıymet Takdiri Komisyonu maliklerle temasa geçmez. Bunun için ayrıca bir Uzlaşma Komisyonu kurulur. Tapuda kayıtlı olan taşınmaz mallara ilişkin olarak öncelikle satın alma usulünün yerine getirilmesi gerekmektedir. Satın alma girişimi sonucunda muhataplar ile uzlaşma sağlanamaması halinde yargı yoluna gidilecektir. 

     Kıymet takdiri komisyonu tarafından kıymet takdir raporunun hazırlanması akabinde resmi taahhütlü bir yazıyla muhataplara bildirimde bulunulur. Akabinde 15 gün içerisinde satış veya trampa isteği ile idareye başvurulur ve malike bir görüşme tarihi verilir.  Bu görüşmede kıymet takdir komisyonu tarafından belirlenmiş olan tahmini değer aşılmamak üzere anlaşma sağlanmaya çalışılır.
 
     Uzlaşma görüşmeleri sonucunda taraflar arasında anlaşma sağlanamaması halinde ya da anlaşma sağlanıp da anlaşma sonrası yükümlülüklerin usulüne uygun olarak yerine getirilmemesi halinde anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve yargısal aşama yürütülür. 

     Taraflar arasında anlaşma sağlanması halinde ise üzerinde anlaşma sağlanan kamulaştırma bedelini, kamulaştırma yapılacak taşınmaza dair fiili ve hukuki bilgileri, malikin kimlik bilgileri ve tarafların beyanlarını içeren anlaşma tutanağı düzenlenir. İdare tarafından anlaşma tutanağının düzenlenmesinden itibaren 45 gün içerisinde anlaşılan bedel hazır edilir, tapuda tescil ve terkin işlemi yapılır ve bu işlemin sonrasında kamulaştırma bedeli ilgilisine anlaşma uyarınca ödenir. Taraflar arasında anlaşma sağlanması halinde, gerçekleştirilen kamulaştırma işlemine ve bedele dair itiraz davası açılamaz.

     İdare tarafından taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde bedel tespit ve idare adına tescil davası açılır. Bu süreç oldukça detaylı ve kapsamlı bir şekilde yürütülmelidir. Sürece dair detaylı bilgi ve dava takibi için bir avukat ile temasa geçip hukuki destek sağlanmasını tavsiye etmekteyiz.